1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam ngày càng phát triển, hoạt động thẩm định giá đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ ra quyết định kinh tế, bảo đảm tính minh bạch của thị trường và góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về giá. Sự ra đời của Luật Giá 2023 đã đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý điều chỉnh lĩnh vực này, đặc biệt khi luật đã tái cấu trúc toàn diện các quy định liên quan đến hoạt động thẩm định giá theo hướng chuyên nghiệp hóa và tăng cường trách nhiệm pháp lý của các chủ thể hành nghề.
Theo quy định tại Điều 3 Luật Giá 2023, thẩm định giá được xác định là hoạt động đánh giá hoặc xác định giá trị của tài sản phù hợp với giá thị trường tại một thời điểm nhất định theo tiêu chuẩn thẩm định giá. Đồng thời, Điều 44 của luật này quy định rõ điều kiện hành nghề thẩm định giá, trong đó nhấn mạnh yêu cầu về năng lực chuyên môn, chứng chỉ hành nghề và việc tuân thủ pháp luật trong quá trình cung cấp dịch vụ.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy rằng các sai phạm trong hoạt động thẩm định giá không chỉ xuất phát từ hạn chế về kỹ thuật chuyên môn, mà còn chủ yếu do việc hiểu chưa đầy đủ hoặc áp dụng chưa đúng các quy định pháp luật và chuẩn mực nghề nghiệp. Trong bối cảnh đó, tuân thủ pháp luật không còn là một yêu cầu mang tính hình thức, mà đã trở thành một yếu tố cốt lõi quyết định tính hợp pháp, độ tin cậy và giá trị của kết quả thẩm định giá.
2. Khung pháp lý và chuẩn mực điều chỉnh hoạt động thẩm định giá
Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động thẩm định giá tại Việt Nam hiện nay được cấu thành bởi một hệ thống nhiều tầng, trong đó luật, nghị định và chuẩn mực nghề nghiệp có mối quan hệ bổ trợ và tương tác chặt chẽ. Trước hết, Luật Giá 2023 đóng vai trò là văn bản pháp lý nền tảng, quy định các nguyên tắc quản lý nhà nước về giá, quyền và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia thị trường, cũng như các điều kiện đối với hoạt động thẩm định giá. Đáng chú ý, Điều 6 của luật đã xác lập các nguyên tắc quản lý giá, trong đó nhấn mạnh yêu cầu công khai, minh bạch, phù hợp với cơ chế thị trường và tuân thủ pháp luật.
Trên cơ sở đó, các nghị định hướng dẫn đã cụ thể hóa các quy định của luật, đặc biệt là Nghị định 78/2024/NĐ-CP, trong đó quy định chi tiết về điều kiện hành nghề, tổ chức hoạt động của doanh nghiệp thẩm định giá, cũng như nghĩa vụ của thẩm định viên. Song song với đó, Nghị định 87/2024/NĐ-CP đã thiết lập cơ chế chế tài đối với các hành vi vi phạm, qua đó làm rõ trách nhiệm pháp lý của các chủ thể trong trường hợp không tuân thủ quy định. Đặc biệt, Chương III của nghị định này quy định cụ thể các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực thẩm định giá, bao gồm vi phạm về điều kiện hành nghề, quy trình thẩm định, hồ sơ và chứng thư, cũng như các hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp.
Bên cạnh các quy định mang tính pháp lý, hệ thống chuẩn mực nghề nghiệp do Bộ Tài chính ban hành giữ vai trò quan trọng trong việc chuyển hóa các quy định pháp luật thành các yêu cầu cụ thể trong thực tiễn hành nghề. Trong đó, Thông tư 30/2024/TT-BTC quy định về đạo đức nghề nghiệp, phạm vi công việc, cơ sở giá trị và hồ sơ thẩm định giá, trong khi Thông tư 31/2024/TT-BTC tập trung vào các yêu cầu đối với việc thu thập, kiểm chứng và phân tích dữ liệu phục vụ thẩm định giá. Các chuẩn mực này không chỉ hướng dẫn quy trình thực hiện mà còn xác lập các nguyên tắc hành nghề mang tính bắt buộc, góp phần nâng cao chất lượng và tính minh bạch của hoạt động thẩm định giá.
Như vậy, có thể nhận thấy rằng hệ thống pháp lý về thẩm định giá tại Việt Nam hiện nay không đơn thuần là tập hợp các quy định rời rạc, mà là một cấu trúc thống nhất, trong đó các văn bản pháp luật và chuẩn mực nghề nghiệp cùng định hình hành vi và trách nhiệm của thẩm định viên.
3. Cách tiếp cận tuân thủ trong hành nghề thẩm định giá
Trong bối cảnh khung pháp lý ngày càng hoàn thiện, cách tiếp cận đối với tuân thủ pháp luật trong hành nghề thẩm định giá cũng đã có sự thay đổi đáng kể. Nếu trước đây, tuân thủ thường được hiểu theo nghĩa hẹp là việc thực hiện đúng các bước trong quy trình nghiệp vụ, thì hiện nay, tuân thủ được hiểu theo nghĩa rộng hơn, bao gồm toàn bộ quá trình từ nhận thức, áp dụng đến chứng minh việc tuân thủ.
Cụ thể, tuân thủ pháp luật trong hành nghề thẩm định giá có thể được hiểu là việc thẩm định viên và doanh nghiệp thẩm định giá thực hiện đầy đủ, chính xác và nhất quán các quy định của pháp luật và chuẩn mực nghề nghiệp, đồng thời có khả năng chứng minh việc tuân thủ thông qua hệ thống hồ sơ và tài liệu liên quan. Cách tiếp cận này phù hợp với yêu cầu tại các chuẩn mực thẩm định giá, trong đó nhấn mạnh tính minh bạch, khả năng kiểm tra và truy vết của toàn bộ quá trình thẩm định.
Sự chuyển dịch trong cách tiếp cận tuân thủ cũng phản ánh xu hướng tăng cường trách nhiệm pháp lý của thẩm định viên. Trong bối cảnh Nghị định 87/2024/NĐ-CP quy định cụ thể các hành vi vi phạm và chế tài xử phạt, ranh giới giữa sai sót chuyên môn và vi phạm pháp luật ngày càng trở nên rõ ràng hơn. Điều này đặt ra yêu cầu đối với thẩm định viên không chỉ phải “làm đúng”, mà còn phải “làm đúng một cách có thể chứng minh được”.
4. Khung tuân thủ trong hành nghề thẩm định giá
Trên cơ sở phân tích khung pháp lý và chuẩn mực nghề nghiệp, có thể tiếp cận tuân thủ trong hành nghề thẩm định giá theo một cấu trúc gồm bốn tầng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Trước hết, tuân thủ đạo đức nghề nghiệp đóng vai trò nền tảng, bao gồm các nguyên tắc về tính độc lập, khách quan, trung thực và bảo mật thông tin, được quy định trong Thông tư 30/2024/TT-BTC. Đây là yếu tố chi phối toàn bộ hành vi nghề nghiệp của thẩm định viên và có ý nghĩa quyết định đối với độ tin cậy của kết quả thẩm định giá.
Tiếp theo, tuân thủ trong việc xác định phạm vi và mục đích thẩm định giá giữ vai trò định hướng cho toàn bộ quá trình thực hiện. Việc xác định rõ mục đích thẩm định, đối tượng tài sản, cũng như các giả định và điều kiện hạn chế là cơ sở để lựa chọn phương pháp và cách tiếp cận phù hợp. Sai sót trong giai đoạn này có thể dẫn đến sai lệch toàn bộ kết quả thẩm định, ngay cả khi các bước kỹ thuật được thực hiện chính xác.
Ở tầng thứ ba, tuân thủ quy trình và dữ liệu là yếu tố cốt lõi bảo đảm chất lượng chuyên môn của hoạt động thẩm định giá. Theo Thông tư 31/2024/TT-BTC, dữ liệu sử dụng trong thẩm định giá phải đảm bảo tính phù hợp, độ tin cậy và khả năng kiểm chứng. Điều này đòi hỏi thẩm định viên phải có năng lực đánh giá nguồn thông tin, xử lý dữ liệu không hoàn hảo và áp dụng các phương pháp phân tích một cách hợp lý.
Cuối cùng, tuân thủ về hồ sơ và chứng thư thẩm định giá có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm tính pháp lý của kết quả thẩm định. Hồ sơ thẩm định giá không chỉ phục vụ mục đích nội bộ, mà còn là căn cứ để cơ quan quản lý nhà nước kiểm tra, thanh tra, cũng như là bằng chứng trong trường hợp phát sinh tranh chấp. Do đó, yêu cầu về tính đầy đủ, chính xác và khả năng truy vết của hồ sơ là một nội dung không thể thiếu trong hệ thống tuân thủ.
Từ các phân tích trên, có thể khẳng định rằng tuân thủ trong hành nghề thẩm định giá không phải là việc thực hiện riêng lẻ từng yêu cầu pháp lý, mà là sự tuân thủ đồng bộ toàn bộ chuỗi hoạt động nghề nghiệp, từ đạo đức, phạm vi, quy trình đến hồ sơ pháp lý.
5. Kết luận và định hướng nghiên cứu tiếp theo
Sự hoàn thiện của khung pháp lý về thẩm định giá tại Việt Nam, đặc biệt sau khi ban hành Luật Giá 2023 và các văn bản hướng dẫn, đã đặt ra yêu cầu cao hơn đối với hoạt động hành nghề. Trong bối cảnh đó, tuân thủ pháp luật không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là điều kiện tiên quyết để bảo đảm tính hợp pháp, độ tin cậy và giá trị của kết quả thẩm định giá.
Cách tiếp cận tuân thủ theo hướng hệ thống, kết hợp giữa quy định pháp luật và chuẩn mực nghề nghiệp, cho phép nhìn nhận hoạt động thẩm định giá một cách toàn diện hơn, đồng thời tạo nền tảng cho việc nâng cao chất lượng hành nghề và giảm thiểu rủi ro pháp lý. Trên cơ sở đó, các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung làm rõ từng tầng tuân thủ, nhận diện các rủi ro và hành vi vi phạm phổ biến, cũng như đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực tuân thủ của thẩm định viên trong bối cảnh pháp lý mới.
Tài liệu tham khảo
- Quốc hội (2023), Luật Giá 2023.
- Chính phủ (2024), Nghị định 78/2024/NĐ-CP.
- Chính phủ (2024), Nghị định 87/2024/NĐ-CP.
- Bộ Tài chính (2024), Thông tư 30/2024/TT-BTC.
- Bộ Tài chính (2024), Thông tư 31/2024/TT-BTC.
