1. Bối cảnh ban hành Luật Giá 2023 và yêu cầu đặt ra đối với hoạt động thẩm định giá
Luật Giá số 16/2023/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 19/6/2023 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2024, thay thế Luật Giá năm 2012. Việc ban hành Luật Giá 2023 xuất phát từ yêu cầu hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, tăng cường minh bạch trong quản lý giá và khắc phục những hạn chế phát sinh sau hơn 10 năm thi hành Luật Giá 2012.
Theo tài liệu giới thiệu chính thức của Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp, Luật Giá 2012 dù đã góp phần tạo lập khung pháp lý cho quản lý và điều hành giá theo cơ chế thị trường, song đã bộc lộ nhiều tồn tại như: phân công, phân cấp thẩm quyền định giá chưa rõ ràng; chồng chéo với các luật chuyên ngành; cơ chế bình ổn giá thiếu linh hoạt; và đặc biệt là hoạt động thẩm định giá phát triển nhanh về số lượng nhưng xuất hiện các vi phạm về đạo đức nghề nghiệp, chất lượng hành nghề chưa đồng đều
Trong bối cảnh thị trường bất động sản biến động mạnh, quản lý tài sản công được siết chặt và yêu cầu kiểm soát rủi ro tài chính ngày càng cao, hoạt động thẩm định giá không còn mang tính kỹ thuật thuần túy mà ngày càng gắn với trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm giải trình. Luật Giá 2023 được ban hành nhằm giải quyết những vấn đề này, đồng thời tạo lập nền tảng pháp lý mới cho hoạt động thẩm định giá tại Việt Nam.
2. Tác động của Luật Giá 2023 đến hoạt động thẩm định giá tại Việt Nam
2.1. Tái định vị vai trò của thẩm định giá trong quản lý nhà nước về giá
Luật Giá 2023 dành riêng Chương VI (Điều 40–66) để quy định về thẩm định giá, cho thấy vị trí trung tâm của hoạt động này trong hệ thống quản lý giá. Theo quy định của Luật, thẩm định giá được tiếp cận như một hoạt động chuyên môn nhằm xác định giá trị bằng tiền của tài sản phù hợp với giá thị trường tại một thời điểm xác định, phục vụ các mục đích theo quy định của pháp luật
Cách tiếp cận này khẳng định thẩm định giá không chỉ phục vụ giao dịch dân sự – thương mại, mà còn là công cụ hỗ trợ Nhà nước trong quản lý tài sản công, đấu giá, mua sắm công, cổ phần hóa doanh nghiệp và kiểm soát rủi ro tài chính. Do đó, kết quả thẩm định giá ngày càng gắn chặt với trách nhiệm giải trình và trách nhiệm pháp lý của các chủ thể hành nghề.
2.2. Chuẩn mực thẩm định giá và sự thay đổi nền tảng trong tư duy hành nghề
Một điểm đổi mới có tính nền tảng của Luật Giá 2023 là việc chuyển từ hệ thống “tiêu chuẩn thẩm định giá” sang chuẩn mực thẩm định giá, được quy định và hướng dẫn bởi Bộ Tài chính. Sự thay đổi này nhằm khắc phục tình trạng áp dụng máy móc quy trình kỹ thuật, thiếu gắn kết giữa nghiệp vụ và trách nhiệm nghề nghiệp trong thực tiễn hành nghề.
Chuẩn mực thẩm định giá không chỉ quy định phương pháp và trình tự thực hiện, mà còn bao hàm các nguyên tắc nghề nghiệp cốt lõi như độc lập, khách quan, trung thực và thận trọng. Đối với thẩm định viên, điều này đặt ra yêu cầu:
- Mỗi phương pháp, giả định và dữ liệu sử dụng phải có cơ sở hợp lý;
- Báo cáo thẩm định giá phải có khả năng giải trình về mặt chuyên môn và pháp lý;
- Trách nhiệm cá nhân của thẩm định viên ký báo cáo được xác lập rõ ràng hơn.
2.3. Minh bạch hóa thông tin giá và nâng cao chất lượng dữ liệu thẩm định
Luật Giá 2023 tăng cường các quy định về công khai thông tin về giá và thể chế hóa việc xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về giá. Theo tài liệu chính thức, việc luật hóa nội dung này nhằm khắc phục tình trạng thiếu cơ sở pháp lý cho công tác tổng hợp, phân tích và dự báo giá thị trường trong giai đoạn trước.
Đối với hoạt động thẩm định giá, yêu cầu minh bạch hóa thông tin đặt ra áp lực lớn hơn về chất lượng dữ liệu đầu vào. Thẩm định viên không chỉ thu thập thông tin thị trường, mà còn phải đánh giá tính hợp pháp, tính đại diện và khả năng kiểm chứng của dữ liệu. Đây là yếu tố then chốt để nâng cao độ tin cậy của kết quả thẩm định giá, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như bất động sản và tài sản công.
2.4. Siết chặt điều kiện hành nghề và nâng cao chất lượng đội ngũ thẩm định viên
Luật Giá 2023 đã sửa đổi, bổ sung nhiều quy định liên quan đến thẻ thẩm định viên về giá, đăng ký hành nghề và điều kiện kinh doanh dịch vụ thẩm định giá. Theo đó, thẻ thẩm định viên về giá được xác định là chứng nhận chuyên môn, đồng thời được định hướng chuyên môn hóa theo lĩnh vực (thẩm định giá tài sản và thẩm định giá doanh nghiệp).
Bên cạnh đó, Luật nâng cao điều kiện hoạt động của doanh nghiệp thẩm định giá, như yêu cầu tăng số lượng thẩm định viên tối thiểu tại doanh nghiệp và chi nhánh. Các quy định này nhằm khắc phục tình trạng phát triển “nóng” về số lượng doanh nghiệp thẩm định giá nhưng thiếu kiểm soát về chất lượng, đồng thời hướng tới xây dựng đội ngũ thẩm định viên có năng lực chuyên môn sâu và đạo đức nghề nghiệp vững vàng.
3. Hàm ý của Luật Giá 2023 đối với hoạt động thẩm định giá
Luật Giá 2023 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quản lý giá và hoạt động thẩm định giá tại Việt Nam. Luật mới không chỉ khắc phục các hạn chế của Luật Giá năm 2012, mà còn tái cấu trúc toàn bộ nền tảng pháp lý và nghề nghiệp của hoạt động thẩm định giá theo hướng minh bạch, chuyên nghiệp và gắn với trách nhiệm giải trình.
Đối với hoạt động thẩm định giá, Luật Giá 2023 tạo ra ba tác động cốt lõi: (i) tái định vị vai trò của thẩm định giá trong quản lý nhà nước và thị trường; (ii) thiết lập chuẩn mực thẩm định giá làm nền tảng cho hành nghề chuyên nghiệp; (iii) nâng cao yêu cầu về minh bạch dữ liệu và trách nhiệm pháp lý của thẩm định viên và doanh nghiệp thẩm định giá. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu, cập nhật và vận dụng đúng Luật Giá 2023 là điều kiện cần thiết để hoạt động thẩm định giá tại Việt Nam phát triển theo hướng bền vững và tiệm cận thông lệ quốc tế.
Tài liệu tham khảo
- Quốc hội (2023), Luật Giá số 16/2023/QH15.
- Bộ Tư pháp – Bộ Tài chính (2023), Tài liệu giới thiệu Luật Giá 2023.
- Chính phủ (2024), Nghị định 78/2024/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Giá.
