Thị trường định giá: bước vào giai đoạn chuẩn hóa và giám sát chặt chẽ
Sau hơn một thập kỷ phát triển, hoạt động thẩm định giá tại Việt Nam đã đóng vai trò quan trọng trong quản lý tài sản công, giao dịch doanh nghiệp và tín dụng ngân hàng. Tuy nhiên, thời gian qua vẫn còn tồn tại tình trạng hồ sơ chưa đạt chuẩn, thiếu minh bạch và năng lực chuyên môn chưa đồng đều giữa các tổ chức thẩm định giá.
Trước thực trạng đó, Bộ Tài chính đã hoàn thiện khung pháp lý mới gắn liền với Luật Giá năm 2023 và Chuẩn mực Thẩm định giá Việt Nam năm 2024, đồng thời triển khai cơ chế kiểm tra – giám sát định kỳ nhằm hướng tới mục tiêu “Minh bạch – Chuẩn mực – Trách nhiệm – Hiệu quả” trong toàn ngành.
1. Khung pháp lý mới điều chỉnh kiểm soát chất lượng
Luật Giá số 16/2023/QH15 (hiệu lực từ 1/7/2024) đặt nền tảng pháp lý cho toàn bộ hoạt động quản lý giá và thẩm định giá. Luật làm rõ trách nhiệm của Bộ Tài chính, bổ sung quy định về kiểm tra, thanh tra và yêu cầu doanh nghiệp thẩm định giá tự kiểm soát chất lượng nội bộ.
Song song, Bộ Tài chính ban hành loạt Thông tư hướng dẫn năm 2024, gồm:
- Thông tư 28/2024/TT-BTC: Quy định việc kiểm tra chấp hành pháp luật về giá và thẩm định giá;
- Thông tư 38/2024/TT-BTC: Hướng dẫn báo cáo, đánh giá chất lượng hoạt động và trích lập dự phòng rủi ro nghề nghiệp;
- Thông tư 30–37/2024/TT-BTC: Ban hành các Chuẩn mực Thẩm định giá Việt Nam (phiên bản cập nhật).
Các văn bản này là cơ sở để Bộ triển khai kiểm tra định kỳ, hậu kiểm hồ sơ và đánh giá năng lực doanh nghiệp.
2. Cơ chế kiểm tra và giám sát của Bộ Tài chính
a) Kiểm tra định kỳ và đột xuất: Bộ Tài chính thực hiện kiểm tra hàng năm theo kế hoạch hoặc đột xuất khi phát hiện dấu hiệu vi phạm. Nội dung bao gồm việc tuân thủ pháp luật, chuẩn mực nghề nghiệp, hồ sơ, quy trình và chứng thư định giá.
b) Đánh giá chất lượng doanh nghiệp: Thông qua báo cáo định kỳ và kiểm tra hồ sơ ngẫu nhiên, Bộ đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ, tính độc lập và mức độ tuân thủ. Các doanh nghiệp vi phạm có thể bị cảnh báo, đình chỉ hoặc thu hồi giấy phép hành nghề.
c) Cơ chế báo cáo và dữ liệu quốc gia về giá: Doanh nghiệp thẩm định giá phải cập nhật dữ liệu định kỳ vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về giá, lưu trữ hồ sơ tối thiểu 5 năm và sẵn sàng cung cấp khi được yêu cầu. Cơ chế này giúp cơ quan quản lý phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.
d) Thanh tra, xử lý vi phạm: Trường hợp sai phạm, Bộ Tài chính áp dụng các biện pháp từ cảnh cáo, phạt hành chính, công khai thông tin đến thu hồi Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ thẩm định giá; nếu có dấu hiệu hình sự, hồ sơ sẽ được chuyển cơ quan điều tra.
3. 5 dấu hiệu trọng yếu Bộ Tài chính thường kiểm tra
|
Nội dung kiểm tra |
Dấu hiệu nhận biết thường gặp |
Yêu cầu khắc phục |
| 1. Tính hợp lệ của hồ sơ và chứng thư | Hồ sơ thiếu chữ ký, sai thời điểm, không ghi mục đích thẩm định | Cập nhật biểu mẫu, xác nhận phạm vi công việc rõ ràng |
| 2. Minh chứng thông tin và dữ liệu thị trường | Thiếu tài liệu gốc, không có biên bản khảo sát, nguồn dữ liệu không rõ | Lưu đầy đủ chứng cứ, đính kèm bản sao tài liệu và hình ảnh |
| 3. Cơ sở giá trị và phương pháp thẩm định | Không giải trình phương pháp hoặc cơ sở giá trị | Nêu rõ phương pháp, lý do chọn, so sánh kết quả nếu có |
| 4. Kiểm soát chất lượng nội bộ | Không có người kiểm tra nội bộ hoặc quy trình kiểm soát | Thiết lập quy trình review trước khi phát hành chứng thư |
| 5. Đạo đức nghề nghiệp và tính độc lập | Có dấu hiệu xung đột lợi ích, bị chi phối bởi khách hàng | Cam kết độc lập, tách bạch bộ phận kinh doanh và chuyên môn |
💡 Gợi ý: Mỗi doanh nghiệp nên sử dụng ‘5 dấu hiệu này’ làm checklist tự kiểm tra nội bộ trước khi phát hành chứng thư, giúp giảm rủi ro bị xử lý hành chính trong kiểm tra của Bộ.
4. Hai lớp kiểm soát: Tự kiểm tra và Nhà nước kiểm tra
Khung quản lý mới vận hành theo mô hình hai lớp: kiểm soát nội bộ được thực hiện bởi chính doanh nghiệp thẩm định giá, và kiểm tra nhà nước do Bộ Tài chính/Sở Tài chính triển khai. Lớp nội bộ nhằm phát hiện sớm lỗi, lớp nhà nước chịu trách nhiệm hậu kiểm và xử lý vi phạm.
|
Lớp kiểm soát |
Chủ thể thực hiện |
Mục tiêu |
| Kiểm soát nội bộ | Doanh nghiệp thẩm định giá | Phát hiện sai sót sớm, nâng cao chất lượng hồ sơ |
| Kiểm tra nhà nước | Bộ Tài chính, Sở Tài chính, Thanh tra chuyên ngành | Đảm bảo tuân thủ pháp luật, xử lý vi phạm, bảo vệ thị trường |
5. Lưu ý thực tiễn cho doanh nghiệp thẩm định giá
– Thiết lập bộ phận kiểm soát chất lượng nội bộ hoặc người kiểm tra độc lập.
– Đào tạo định kỳ về Luật Giá 2023 và Chuẩn mực Thẩm định giá 2024 cho toàn bộ thẩm định viên.
– Chủ động báo cáo, phối hợp với cơ quan kiểm tra và cập nhật dữ liệu vào hệ thống quốc gia.
– Lưu trữ hồ sơ khoa học, đầy đủ chứng từ, ảnh, biên bản khảo sát; lưu trữ điện tử để phục vụ hậu kiểm.
– Duy trì đạo đức nghề nghiệp, tính độc lập và chính sách xử lý xung đột lợi ích.
6. Kiểm soát chất lượng – trụ cột nâng tầm nghề định giá
Khung pháp lý và cơ chế kiểm tra mới của Bộ Tài chính đang tạo ra một mặt bằng chuyên môn mới cho nghề thẩm định giá Việt Nam. Kiểm soát chất lượng không chỉ là công cụ quản lý mà còn là cam kết nghề nghiệp, giúp bảo vệ cả thẩm định viên và khách hàng.
Nguồn tham khảo:
- Luật Giá số 16/2023/QH15, Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam.
- Thông tư 28/2024/TT-BTC, Thông tư 38/2024/TT-BTC, và Chuẩn mực Thẩm định giá Việt Nam (Thông tư 30–37/2024/TT-BTC), Bộ Tài chính.
